ในเกมยิงบนมือถือ หลายครั้งที่เราตายเพราะได้ยินเสียงฝีเท้าแต่ไม่รู้ว่ามันมาจากด้านไหน การฟังทิศทาง (sound positioning) เป็นทักษะที่ฝึกได้ และไม่ต้องซื้ออุปกรณ์แพง เพียงแค่รู้ว่าอะไรทำให้การฟังเพี้ยน และแก้ทีละจุด
ทำไมหูของเรารู้ทิศทางได้
สมองคำนวณทิศทางเสียงจากความต่างของเวลาที่เสียงไปถึงหูสองข้าง ประกอบกับความต่างของความดัง และรูปทรงของใบหูที่บิดเบือนเสียงตามทิศทาง เกมจำลองสิ่งเหล่านี้ด้วยระบบเสียงรอบทิศทาง (spatial audio) ถ้าระบบทำงานถูก เสียงจากซ้ายจะดังที่หูซ้ายก่อนเล็กน้อย และสมองจะบอกได้เองว่ามาจากซ้าย
ปัญหาคือมือถือส่วนใหญ่มีลำโพงอยู่ใกล้กันมาก จนความต่างของเวลาแทบเป็นศูนย์ ทำให้เกมจำลองทิศทางได้ไม่ดีเท่าใส่หูฟัง นี่คือสาเหตุที่นักเล่นเกมส่วนใหญ่ใส่หูฟังเมื่อเล่นจริงจัง
สิ่งที่ทำให้ทิศทางเสียงเพี้ยน
- เปิดระบบปรับเสียงอัตโนมัติ (equalizer) แบบหนัก ๆ เช่น เพิ่มเบสสูงมาก จะกลบเสียงความถี่กลางและสูงที่เป็นเบาะแสทิศทางหลัก
- เปิดเอฟเฟกต์เสียงล้อมรอบของมือถือหรือหูฟัง ซึ่งทำงานซ้อนกับระบบของเกม ทำให้ทิศทางเพี้ยนไปจากที่ออกแบบไว้
- ใส่หูฟังข้างเดียว ถึงจะได้ยิน แต่จะเสียข้อมูลทิศทางทั้งหมด
- หูฟังไร้สายที่หน่วงสูง ทำให้เสียงมาช้ากว่าภาพ ซึ่งกระทบการตัดสินใจในจังหวะสำคัญ
- ระดับเสียงเพลงพื้นหลังในเกมสูงเกินไป จนกลบเสียงฝีเท้าและเสียงปืน
ตั้งค่าให้ถูกก่อน แล้วค่อยฝึก
ก่อนฝึกฟัง ควรตั้งค่าให้พื้นฐานถูกต้องเสียก่อน
ถ้าเกมมีตัวเลือกโหมดเสียง ให้เลือกระบบเสียงที่ออกแบบมาสำหรับหูฟัง (headphone mode) แทนโหมดลำโพง เพราะระบบจะคำนวณทิศทางต่างกัน
ปิดระบบปรับเสียงแบบกำหนดเองของมือถือและของหูฟัง แล้วปล่อยให้เสียงออกมาตรง ๆ ตามที่เกมส่งมา
ในเมนูตั้งค่าเสียงของเกม ให้ปรับแยกช่องระหว่างเสียงเอฟเฟกต์ เสียงเพลง และเสียงพูด ถ้าเกมมีให้ปรับแยก ให้เพิ่มเสียงเอฟเฟกต์และลดเพลงพื้นหลังลง เพราะเสียงฝีเท้าและเสียงอุปกรณ์อยู่ในช่องเอฟเฟกต์
ถ้าเกมมีตัวเลือกความดังแบบไดนามิกหรือช่วงเสียง (dynamic range) ให้เลือกแบบแคบ (narrow) ถ้าต้องการยินเสียงเบาที่สุดชัดขึ้น เพราะแบบกว้างจะให้เสียงดังเบาต่างกันมากตามระยะ ซึ่งเป็นข้อดีเรื่องความสมจริง แต่ทำให้เสียงไกล ๆ หายไป
ฝึกฟังแบบเป็นขั้นตอน
การฝึกที่ดีที่สุดคือการเล่นโหมดฝึกหรือแมปที่ไม่มีศัตรู แล้วเดินไปรอบ ๆ เพื่อฟังเสียงที่เกิดจากตัวเองและสภาพแวดล้อม เช่น เสียงฝีเท้าบนพื้นต่างชนิด เสียงลม เสียงน้ำ
จากนั้นให้เพื่อนหรือบอทเดินรอบตัวเรา แล้วลองหลับตาและชี้ทิศทางของเสียง ทักษะนี้จะดีขึ้นเร็วมากถ้าฝึกซ้ำสักสองสามรอบต่อเนื่องกัน
ในเกมจริง ให้แยกเสียงเป็นสองชั้น คือเสียงที่บ่งบอกตำแหน่ง (เสียงฝีเท้า เสียงบรรจุกระสุน) และเสียงที่บ่งบอกสถานการณ์ ( gunfire, explosion ) เสียงชั้นแรกคือสิ่งที่ใช้หาทิศทาง ส่วนเสียงชั้นที่สองใช้ตัดสินใจว่าจะสู้หรือถอย
เทคนิคที่ช่วยได้อีกอย่างคือการหยุดฟัง (sound hold) ขยับตัวให้น้อยลงในจังหวะที่ต้องฟัง เช่น ยืนนิ่งหลังกำแพงสักครู่ เพราะเสียงฝีเท้าของเราจะกลบเสียงของฝ่ายตรงข้าม
เรื่องหูฟังที่ควรรู้ก่อนซื้อ
ไม่จำเป็นต้องซื้อหูฟังราคาแพงเพื่อฟังทิศทาง หูฟังราคากลางที่มีสายหรือไร้สายแบบหน่วงต่ำก็เพียงพอ สิ่งสำคัญกว่าคือความสม่ำเสมอของเสียงและไม่มีเอฟเฟกต์แปลก ๆ
ถ้าเลือกหูฟังแบบไร้สาย ให้ดูว่ามีโหมดลดความหน่วง (low latency) หรือไม่ เพราะความหน่วงของเสียงกับภาพไม่ตรงกันจะทำให้รู้สึกแปลกและตัดสินใจช้า
หูฟังแบบมีสายยังเป็นตัวเลือกที่นิ่งที่สุดเรื่องความหน่วง แต่ต้องแลกกับความไม่สะดวก ถ้าเล่นในที่สาธารณะหรือระหว่างเดินทาง หูฟังแบบมีสายอาจไม่เหมาะ
สรุปสั้น ๆ ที่ลงมือทำได้วันนี้
- เปิดโหมดเสียงสำหรับหูฟังในเกมที่เล่นเป็นประจำ
- ปิดระบบปรับเสียงอัตโนมัติของมือถือและหูฟัง
- ลดเสียงเพลงพื้นหลัง เพิ่มเสียงเอฟเฟกต์
- เข้าโหมดฝึก หลับตา เดินฟังเสียงรอบตัว 10 นาที
- ลองเล่นหนึ่งเกมโดยตั้งใจใช้เสียงหาทิศทางก่อนเห็นภาพ
ทักษะนี้ใช้เวลาสะสม แต่ผลที่ได้คือความมั่นใจเวลาต้องตัดสินใจว่าจะหมุนตัวไปทางไหน ก่อนที่คู่ต่อสู้จะเห็นเราเสียอีก


